Aandacht voor lot Sinti en Roma tijdens Nationale Dodenherdenking met toespraak Lalla Weiss

Gepubliceerd op 4 mei 2026 door redactie Het Wiel

Vanavond, na de twee minuten stilte om 20.00 uur, houdt Lalla Weiss een toespraak op de Dam. Het is voor het eerst dat een nabestaande van de Sinti en Roma oorlogsslachtoffers tijdens de Nationale Dodenherdenking spreekt.

 

Vervolging Sinti en Roma

Sintezza Lalla Weiss zet zich al jaren in voor de Sinti en Roma in ons land en voor de oorlogsslachtoffers binnen de gemeenschap. Sinti en Roma werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, net als de Joden, puur vanwege hun afkomst vervolgd. Haar moeder verloor in de oorlog 24 familieleden, haar vader 22. Zij behoren tot de naar schatting een half miljoen Sinti en Roma uit Europa die tijdens de oorlog door de nazi’s werden vermoord in de concentratiekampen of omkwamen door ontbering in werkkampen.

Vanuit Nederland werden 245 Sinti en Roma, ongeveer de helft van de gemeenschap op dat moment in ons land, op 19 mei afgevoerd naar Auschwitz-Birkenau, naar het zogenaamde ‘zigeunerlager’. Slechts 32 van hen overleefden de oorlog.

Erkenning

Na de oorlog was er nauwelijks aandacht voor het leed onder de Sinti en Roma gemeenschap. Pas in 1994, vijftig jaar na de landelijke zigeunerrazzia van 16 mei 1944, werden Lalla en haar vader Hannes voor het eerst uitgenodigd om ook voor Sinti en Roma een krans te leggen op de Dam. 
Als woordvoerdster van de Landelijke Sinti Organisatie zorgde ze er ook mede voor dat de regering Kok Sinti en Roma in 1999 officieel erkende als oorlogsgetroffenen.

Jaren geleden deed Lalla haar vader een belofte. Ze zou de verhalen van Sinti en Roma en hoe ze tijdens de Tweede Wereldoorlog behandeld zijn, blijven delen. ‘De plek in de geschiedenis, daar willen wij erkenning voor’, zei Lalla eerder in een interview in Het Wiel. Ze pleitte daarin voor meer aandacht op scholen voor de vervolging van Sinti en Roma, maar ook tijdens de Nationale Dodenherdenking. 

Die laatste wens gaat vanavond eindelijk in vervulling. Tijdens haar toespraak zal Lalla Weiss onder meer stilstaan bij het trauma dat als gevolg van de vervolging tijdens de oorlog van generatie op generatie wordt overgedragen. 

De nationale Herdenking is maandag 4 mei 2026 vanaf 18:45 uur te zien op NPO 1.

 

Documentaire over het lot van Sinti en Roma

Over het intergenerationele trauma onder Sinti en Roma nabestaanden spreken ook Zoni Weisz en Roger Moreno Rathgeb tijdens een bezoek aan Auschwitz in 2012, in een indrukwekkende documentaire van de NOS over het lot van Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog.  
Zoni Weisz is een jongetje van zeven als de nazi’s zijn vader, moeder, broertje en twee zusjes oppakken en via Westerbork naar vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau deporteren. Zoni blijft als wees achter na de Tweede Wereldoorlog.
Roger Rathgeb is componist van het Requiem voor Auschwitz, een dodenmis voor alle slachtoffers van de Holocaust. Een compositie waar hij jarenlang aan heeft gewerkt. Het stuk wordt in 20212 voor het eerst uitgevoerd in Amsterdam, door de Philarmonischer Verein der Sinti und Roma uit Frankfurt.

 

Tientallen nieuwe namen op Sinti en Roma monument Den Haag

Vanavond wordt ook het aangepaste monument voor de Sinti en Roma slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog uit Den Haag onthuld. Op het monument in de Vondelstraat zijn meer dan vijftig namen toegevoegd door de gemeente Den Haag.

Het monument uit 2006 bevatte onjuiste informatie en bleek onvolledig. De aanpassing volgt op gesprekken met vertegenwoordigers van de Sinti en Roma gemeenschap, waaronder met Rein Mercha.
Op het oorspronkelijke monument stond alleen de naam van zijn opa vermeld. Niet de namen van al diens kinderen die ook tijdens de zigeunerrazzia van 16 mei 1944 in Den Haag werden opgepakt en nooit terugkeerden. ‘Mijn opa is met acht kinderen opgepakt, naar Westerbork vervoerd en vandaar naar Auschwitz-Birkenau. Daar zijn ze allemaal vermoord, vergast. Alleen een zus van mijn moeder is er levend uitgekomen’, vertelde hij eerder in Het Wiel.

Oorspronkelijk stonden er 27 namen op het monument, voornamelijk alleen de familienamen. Door uitgebreid historisch onderzoek door antropoloog Peter Jorna, werden de namen van alle 81 Haagse Sinti en Roma slachtoffers in beeld gebracht. Daaronder zijn ook namen van Sinti en Roma die in Den Haag stonden ingeschreven, maar tijdens de zigeunerrazzia elders in het land zijn opgepakt.

Om goed uit te kunnen leggen hoe de lijst met namen tot stand is gekomen is er ook een verantwoording geschreven. Deze is te lezen met behulp van een QR-code die bij het monument wordt geplaatst.

De eerder verschenen uitgave van Peter Jorna over de geschiedenis van Haagse Sinti en Roma wordt ook opnieuw uitgegeven, met de volledige namenlijst. De publicatie is na 4 mei gratis af te halen bij onder meer het Haags Gemeentearchief en bibliotheken. 

De onthulling van het monument vindt vanavond plaats op het pleintje aan de Vondelstraat tussen 19.45 en 20.35 uur.