Holocaust Herdenkingsdag

Gepubliceerd op 27 januari 2022 door redactie Het Wiel

Beeld uit de Westerbork film. Trein waarmee slachtoffers naar Auschwitz werden gedeporteerd.

Vandaag is het Holocaust Memorial Day. Een dag waarop wereldwijd de slachtoffers van de Holocaust en andere genocides worden herdacht. 

In 2005 riepen de Verenigde Naties 27 januari uit tot Holocaust Memorial Day. Precies op die dag werd in 1945 kamp Auschwitz door de Russen bevrijd. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn alleen al in Auschwitz honderduizenden Joden, Roma en Sinti, homosexuelen en politieke gevangen vermoord. Het kamp staat daarom nog altijd symbool voor de gruwelijkheden die onder het nazi-regime zijn begaan, en als waarschuwing voor de gevaren van racisme en extreem nationalisme. 

Lot Joden, Sinti en Roma in Nederland

In Nederland wordt op Holocaust Memorial Day (hier ook wel Holocaust Herdenkingsdag) stilgestaan bij het lot van ruim honderdduizend medelanders van Joodse, Sinti en Roma komaf. De meesten van hen zijn in de periode 1940-1945 via kamp Westerbork in Drenthe afgevoerd naar Auschwitz. Daar zijn zij vermoord in de gaskamers, door executies, medische experimenten of zijn gestorven aan ziekte, ondervoeding of uitputting door slavenarbeid. Ook lieten velen het leven in een van de andere beruchte vernietigings- of werkkampen van het nazi’s.

 

‘Zigeunerrazzia’

Voor Sinti en Roma in Nederland is vooral 16 mei nog altijd een zeer beladen datum. Op die dag vond in Nederland de zogeheten ‘zigeunerrazzia’ plaats, waarbij door het hele land Sinti en Roma werden opgepakt en afgevoerd naar Westerbork. Onder hen ook ruim tweehonderd woonwagenbewoners. Sommige burgemeesters grepen de zigeunerrazzia aan om meteen van de woonwagenbewoners in de gemeente af te komen. 

In Westerbork zijn alle woonwagenbewoners op bevel van de Duitsers meteen weer vrijgelaten. Datzelfde geldt voor sommige Roma en Sinti, bijvoorbeeld omdat zij een andere nationaliteit hadden. 

Half miljoen Roma en Sinti

Uiteindelijk zijn 245 Sinti en Roma vanuit Westerbork afgevoerd naar Auschwitz, en van daaruit soms naar andere kampen. Slechts 32 van hen (blijkt uit onderzoek door cultureel antropoloog Peter Jorna uit 2021) overleefden de oorlog. In heel Europa zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog zo’n half miljoen Roma en Sinti vermoord. Zo wordt althans aangenomen. Roma en Sinti zelf denken dat het aantal slachtoffers in werkelijkheid veel hoger is. 
De Holocaust heeft ongeveer zes miljoen mensen van Joodse komaf het leven gekost.

Late erkenning

Voor het lot van Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog was in Nederland lange tijd geen aandacht, mede door de geslotenheid van beide gemeenschappen zelf. Tot in de jaren negentig enkele voorvechters uit de Sinti gemeenschap het heft in eigen handen namen. Zij traden naar buiten met hun verhaal en eisten erkenning van het lot van Sinti en Roma tijdens de oorlog. Dat leidde ertoe dat er in 2000 eindelijk rechtsherstel kwam en de Nederlandse overheid 30 miljoen gulden (13,6 miljoen euro) beschikbaar stelde als schadeloosstelling. 

Update: Nationale Holocaust Herdenking terugkijken

Op de laatste zondag van januari vindt elk jaar bij het Spiegelmonument ‘Nooit meer Auschwitz’ in Amsterdam de Nationale Holocaust Herdenking plaats. De herdenking, die ook dit jaar in besloten kring plaatsvond, is 30 januari integraal uitgezonden door de NOS. In de uitzending veel aandacht voor het lot van Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zoni Weiss, een Sinti die als zevenjarig jongetje als enige van zijn gezin de oorlog overleefde, hield een indrukwekkende toespraak. Hij waarschuwde voor de gevaren van racisme en facisme, maar had ook een boodschap van hoop. Zigeunerorkest Brandt zorgt mede voor de muzikale omlijsting van het programma. En cultureel antropoloog en schrijver Peter Jorna vertelde wat Sinti en Roma tijdens de bezetting overkwam. 
Verder in de uitzending onder meer de getuigenissen van de Joodse Myrna Tugendhaft-Reens die concentratiekamp Bergen-Belsen overleefde.
De uitzending is hier terug te kijken.

 

Meer lezen, horen en zien over het lot van Sinti en Roma tijdens de Tweede Wereldoorlog

Het lot van negen Sinti en Roma kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog:

Home

 

Onderzoek Ben Sijes: Vervolging van zigeuners in Nederland 1940-1945

Boek Sinti en Roma in Den Haag door cultureel antropoloog Peter Jorna in opdracht van het Haags gemeentearchief. Het boek beschrijft de geschiedenis van Sinti en Roma in Den Haag, en het lot dat de verschillende Sinti en Roma families trof tijdens de oorlogsjaren. Zie ook Indrukwekkend document over Sinti en Roma Den Haag.

Digitale kaart van 16 mei 1944, de zigeunerrazzia 
Pointer (KRO-NCRV) heeft in samenwerking met Peter Jorna een digitale kaart gemaakt waarop is te zien vanuit welke gemeente Sinti en Roma naar Westerbork zijn getransporteerd, wie het waren en wat hun lot was. 

Tentoonstelling Sinti en Roma in Nederland
De stichting O Lungo Drom – ‘De lange weg’ heeft een tentoonstelling gemaakt ‘Sinti en Roma door de eeuwen heen in Nederland’. Bij de tentoonstelling is tevens een lesbrief voor scholen beschikbaar en een kijkwijzer. Beide zijn te downloaden via de website olongudrom.nl bij educatie & links.

Besteding geld Rechtsherstel
Uitzending van 4 mei 2013 door Argos (VPRO) over de besteding van de rechtsherstelgelden voor Sinti en Roma. Uit de gemeenschap komen berichten dat het geld niet goed besteed wordt door het Nederlands Instituut Sinti en Roma (NISR) onder voorzitterschap van PvdA-er Joop Worrell. 
Gesprek met Lalla Weiss, die werkzaam is geweest bij het NISR en zich al jaren inzet voor de belangen van Sinti en Roma. Zij heeft een werkgroep opgericht die zich buigt over de besteding van de rechtsherstelgelden.

Vernietigingskamp Auschwitz
Voor meer informatie over vernietigingskamp Auschwitz zie onder andere de bevrijdingsjournaals van de NOS over de winter van 1945. We waarschuwen dat de beelden schokkend zijn. 

 

 

Geef een antwoord

Copyright © Het Wiel - Alle rechten voorbehouden. Het Wiel, Postbus 595, 3700 AN Zeist.